Navigatie menu
zoeken
Klappertanden in een koude kerk
Ben Nijssen |
BSK 4 2023

Klappertanden in een koude kerk

Domplein

Als er één gebouw de gevolgen van de hoge energieprijzen voelt, is het wel de Domkerk. Het is niet meer te doen daar in de winter behaaglijk warm te stoken. Daarnaast tikken ook de kosten voor de verlichting aardig aan. Idem dito andere kerken. Daarom heeft de Protestantse Gemeente Utrecht besloten: in de Jacobikerk, de Nicolaikerk en de Janskerk wordt tot maximaal 10 ºC verwarmd.

Jan Kon is als vrijwilliger al bijna 20 jaar verantwoordelijk voor de verwarming, de verlichting en het geluid van de Domkerk. Sinds kort is hier ook een betaalde kracht voor.
De techniek in de Domkerk is zover ontwikkeld dat Jan thuis kan bekijken wat de temperaturen in de verschillende ruimten van de kerk zijn. Hij kan deze zo ook bijstellen. Naast een maximumtemperatuur wordt ook een basistemperatuur van minimaal 7 ºC aangehouden.
Die maximumtemperatuur geldt elders niet. De kantoren worden apart verwarmd tot een niveau waarbij een hele dag te werken is. Ook de winkel en het Domcafé worden warmer gestookt. De bezoekers van de kerkdienst kunnen op zondag voorverwarmde zitkussens gebruiken; er zijn dekens en in de kerkbanken staat de voetverwarming aan. Mochten de (oudere) kerkgangers het toch te onaangenaam vinden, dan kunnen ze thuis de dienst via internet volgen.

Op de tocht
De vrijwilligers bij de receptie hebben ook verwarmde kussens, dekens en sinds kort infraroodplaten als stralingswarmte. De tocht als de deuren openen, wordt zoveel mogelijk afgeschermd met platen, maar blijft hinderlijk. ‘Ondanks alles is het nog steeds koud, zeker als je hier een aantal uur zit’, zegt een vrijwilliger.
De kerk wordt regelmatig verhuurd. De huurprijs is gebaseerd op de reguliere verwarming. De huurder kan vragen de verwarming op te voeren, maar dan worden de extra kosten in rekening gebracht op basis van de meterstanden; dat kan oplopen tot duizenden euro’s. Sommige kerken, zoals de Martinikerk in Groningen en de St. Bavo in Haarlem, doen daarom de kerk ’s winters op slot.
De kerk wordt verwarmd met stadsverwarming. Deze is midden jaren 80 aangebracht. Het gaat om een bedrijfsaansluiting: de kerk wordt niet, zoals particulieren, gematst met een prijsplafond, maar moet het volle pond moet betalen. Ander nadeel is dat de kerk drie aansluitingen op het warmtenet heeft waarvoor ook extra betaald moet worden: cv-radiatoren in de kantoren en vloerverwarming in de winkel en het Domcafé.

Gevoelig orgel
De zwaarste aansluiting is voor de kerk zelf die wordt verwarmd met warme lucht. Hiervoor zijn zes putten in de vloer waaruit grote ventilatoren warme lucht de kerk in blazen. Er zijn evenveel putten waardoor lucht de kerk wordt uitgezogen.
Het verwarmen van de kerk moet niet te snel gaan om schade aan het eeuwen oude gebouw te voorkomen. Daarom wordt de temperatuur van het water van de stadsverwarming dat de kelder met 90 ºC binnenkomt, verlaagd tot 60 ºC.
Het grote monumentale Bätz-orgel uit 1831 (met pijpwerk uit 1571) is het meest gevoelig voor temperatuurschommelingen. Vóór het zaterdagmiddagconcert en op zondagmorgen vóór de dienst moet de verwarming daarom al vroeg aangezet worden (dit kan Jan vanuit huis).

BSKDOM_920x518 (11 van 38)In de kelder wordt de temperatuur van het water van de stadsverwarming omlaag gebracht. te snel verhitten schaadt de Domkerk © Gert-Jan Peddemors

De temperatuursensor voor de kerk is bij het orgel gemonteerd. Als de kerk op de gewenste temperatuur is, moet organist Jan Hage het orgel stemmen. Dit luistert heel gevoelig vanwege de mechaniek.
Op zich is een lage temperatuur niet slecht voor de kerk. Niet stoken is in feite het best want dan zijn er ook weinig variaties. De dikte van de kerkmuren houdt de temperatuur min of meer stabiel. Dan is de luchtvochtigheid belangrijker, deze mag niet boven de 80-85 procent komen.

Boven = beneden
Je zou verwachten dat de lucht boven bij de gewelven op 33 m hoogte het warmst is. Maar de afkoeling boven is, doordat het dak niet is geïsoleerd, zo groot dat de temperatuur boven ongeveer dezelfde is als beneden. Er verdwijnt ook veel warmte via de grote glas-in-loodramen. Aan de binnenkant daarvan zit wel een glasplaat, maar daar gaat veel tocht langs.
Hoe een en ander te verbeteren is de vraag, maar daar wordt natuurlijk wel over nagedacht. Zonnepanelen op het dak zijn geen optie. Aardwarmte benutten kan een optie zijn. Selectief geplaatste infraroodpanelen is een andere mogelijkheid.
In de zomer is juist de koelte in de Domkerk een reden om even binnen uit te rusten. Hoewel dit na een paar dagen hitte ook tegenvalt door de warmte die via diezelfde glas-in-lood-ramen binnenkomt.

< naar bewoners-en-straten-overzicht

Scrhijf je in voor de nieuwsbrief
Eerder verschenen papieren uitgaven
Muziek, lief en leed - De Steegzangers
Meedenken met nieuwe woonplek  - in het Beurskwartier
Klappertanden in een koude kerk - Domplein
Korte terugblik - Oud en Nieuw
Stolpersteine voor broers - Steenweg
Bistro tot 2024 .... en dan? - Oudegracht
Augustinuskerk - Open na renovatie
Mieks’ verhaal blijft leven  - Kromme Nieuwegracht 35a
Bikkels - Zwemmen in de Oudegracht
Film Werven van Utrecht - Op pad door doolhof kelders
Koorschool treedt graag op - Plompetorengracht
 Hoeden- en pettenwetenschap - Bakkerstraat
150 jaar platanen Begijnekade - Buurtbomenborrel 1 oktober
De kunstenaarsburen - Atelierroute Binnenstad
Festivalhart Park 6 terug - TivoliVredenburg
Studenten  - veroveren een kamer
Bartholomeus Gasthuis - Verjaardagstaart met Sharon
De muurschildering van Top - Plompetorengracht
Een verborgen juweeltje - Het Slop
'De stilte van ons hof ' - Zakkendragershof
Van reparatie tot megaklus - Haverstraat
Kleur voor verlaten terrein - Smakkelaarsveld
Herstel werfkelders - Stadhuisbrug, Bezembrug
Plan moet opnieuw gemaakt - Strosteeg
Bijna sloop, gelukkig behouden - Sterrehof
Gewoon getrouwd - Volksbuurtmuseum
Witbaard - Sint Jacobsstraat
Stomerij Hahné - Springweg
Kuijper's Hobbyhuis - Minrebroederstraat
Ambachtshuis - Twijnstraat
Cacao - Oudegracht
Huize Rust Roest - Nieuwegracht
Draaien en drogen  - Kolman Oudegracht
42 jaar tussen drop en snoepgoed - Vinkenburgstraat
Altijd druk met verstelwerk - Twijnstraat
Kopijwinkel 30 jaar - Lange Smeestraat
Sigarenrokende levensgenieter - Janskerkhof
Groenavond met de buren - In de 3 Krone Oudegracht
Over katholieke Brabanders - Nieuwegracht
Graalhuis - Spiritualiteit Nieuwegracht
Over de schutting naar de buren - Croeselaan
Broedplaats circulariteit - Greenhouse Croeselaan
Burencontact door schoffelen - Pauwhof
De Catharinatuinen - waar de vroedmeesterpad fluit
Schoonheid van Plompetorengracht - Herzien boek
Delicatessenwinkel gestopt - Steenweg
Online losplek reserveren - Twijnstraat
Hortus in oude luister hersteld - Lange Nieuwstraat
Vaderlijke gastvrijheid  - Dirck van Zuylenstraat
Waar je je meteen thuis voelt - Café van Wegen
Samen in een monumentale flat - Martinuskerk
Augustijnerklooster - Jacobskerkhof 2
De Sjuut, dorp in stad - Buurthuis Zeven Steegjes
Tolsteegbarrière - [BEWONERS EN STRATEN]
Wielrennen met Café Domkop - Loeff Berchmakerstraat
Groener en autoluw - Westerkade
Ornamenten, engelen en fresco's - Sint Augustinuskerk Oudegracht
Een nomade in de binnenstad - Agnietenstraat
Toen was het héél gewoon - Jaarbeursplein, Steenweg en...
Auto d’rin of d’ruit?  - Twee meningen in de Bergstraat
Even binnenkijken - Slachtstraat
Visuele prikkels - in de Binnenstad
35 jaar vraagbaken voor pelgrims - Janskerkhof
Theo van de Vathorst - Etalage expositie Oudegracht
Romeins dorp  - Ten zuiden van Domplein
Jan Scherjon overleden - Oudegracht
Herindeling onder de loep - Ledig Erf
Topgevels - wandeling
Studeren dankzij Vrijvrouwe - Renswoude Lange Nieuwstraat
Strak ontwerp, oud huis - Loeff Berchmakerstraat
Utrechts wieg - Tussen Domplein en Vismarkt
950 kelders, is dat alles? - Onder wegdek en langs grachten
Ontmoeting met de buren - In de 3Krone
Geschiedenis onder onze voeten - Domplein
Persoonlijk onderwijs - In de Wolvenbuurt
Struikelsteen voor Jeannetta - Lange Lauwerstraat
Nieuw beeld, oud materiaal - Beeldenpark Croeselaan
Dokteren in 75-jarige Mariahoek - Willem van der Kraan
Wandelroute door de Binnenstad - Universiteits- en HBO-panden
Dokter Q - Het kind van Joods Wijk C
Open tuinendag 2021 - Achterom bij de buren
Eerst zien, dan geloven - Croeselaan
35cm stoep, achter een biotoop - Kromme Nieuwegracht
Wietse beschermt de oceaan  - vanuit de binnenstad
Wetenschap en liefde - op de Haverstraat
Uitvalsbasis jonge vrouwen  - Kromme Nieuwegracht 3-5
Vuilnis rapen als medicijn  - tegen cynisme
Straks cultureel centrum - ooit bakkerij en judoschool
Boven Utrechts drukste locatie - rustig en stil
Wonen in een etalage - op de Voorstraat
Speciaalzaken verdwijnen - En maken plaats voor horeca
Positief over herinrichting - maar ook verbeterpunten
Otto Hamer (1938 – 2020)  - Maatschappelijk bewogen