Utrechts straten

Op zoek naar ondergrondse mysteries in de Binnenstad

Utrecht kent honderden straat-, werf- en brugkelders. Vele zijn aan het oog onttrokken en bevinden zich in de donkerte van het onderaardse. Een behoorlijk aantal grenst aan een werf- of kluismuur en laat soms bescheiden daglicht naar binnen glijden.

 

Nog niet zo lang gelden is het Stegenboek Utrecht verschenen: een inventarisatie en beschrijving van alle stegen in onze binnenstad. Zoiets zou er eigenlijk ook moeten komen van de werven en werfkelders. Er is namelijk geen goed overzicht van alle kelders in de Binnenstad. En het is zeer de moeite waard om alle bekende gegevens en verhalen te combineren en te documenteren. Op oude historische kaarten van Utrecht uit de 16e en 17e eeuw zijn al kelders terug te vinden. Bij de dienst Erfgoed (voorheen Monumentenzorg) kunnen nog oude tekeningen zijn van eind 19e eeuw. In 1920 heeft de gemeente een aantal kaarten vervaardigd waarop de eigendomsverhoudingen van de werven zijn ingekleurd. Een goed overzicht van de unieke Utrechtse kelderstructuur is er nog niet.

 

Rak 10
De Stichting Kelderkaart Utrecht wil alle kelders documenteren en in kaart brengen. Zeven jaar geleden is daarmee begonnen; tussen de Gaardbrug en de Hamburgerbrug (Rak 10) zijn alle kelders opgemeten, gedocumenteerd en uitgetekend. Lukas de Jong, architect en één van de initiatiefnemers: ‘Wij richten ons op vijf aandachtsgebieden: bouwhistorie (ontstaansgeschiedenis), sociale cohesie (bijbehorende verhalen), toerisme, economie (bruikbaar maken) en beheer (hulp bij onderhoud en ontwikkeling).’ ‘De kelderplattegronden van rak 10 hebben wij minutieus uitgewerkt, wat geen sinecure was gezien de veelvormigheid van de kelders. Op de tekeningen zijn zaken als constructie, vloerniveau, bouwhistorie en dergelijke apart weergegeven. Bij het laatste hebben wij ook hulp gehad van studenten Geschiedenis van de universiteit. Ons onderzoek levert niet alleen nieuwe inzichten op over de ontwikkeling en totstandkoming van Utrecht, maar ook mooie verhalen over wat er allemaal in de werfkelders gebeurde. Ons uiteindelijke doel is een algehele Utrechtse kelderkaart, in eerste instantie langs de grachten. Het wordt een digitale kaart die steeds verder aangevuld kan worden.’

 

Momenteel leidt de stichting een slapend bestaan; de vrijwilligers van toen zijn nu druk met andere werkzaamheden. De gemeente is zeker geïnteresseerd maar verwijst naar fondsen. De stichting heeft er nog geen aangeschreven: te druk. De kaarten van Rak 10 kun je bekijken op de website van de stichting: www.kelderkaart.nl

 

Uiteraard heeft ook de gemeente een schat aan gegevens van straat- en werfkelders, maar deze zijn (nog) verspreid over allerlei archieven, vaak globaal en niet voor 100 procent vastgelegd omdat ze niet door landmeters zijn ingemeten. Soms komt de gemeente dan ook voor verrassingen te staan, zoals wegverzakkingen ter plaatse van een onbekende slecht onderhouden kelder. Om meer inzicht te krijgen en verrassingen te voorkomen heeft de gemeente met een grondradar nu geprobeerd een beeld te krijgen van de zich onder de openbare weg bevindende onbekende kelders.

 

De eerste inventarisatie is in maart van dit jaar gedaan. Luc Mes, projectmanagementbureau Utrecht: ‘Er waren ongeveer 200 kelders waar wij weinig of niets van afwisten, zoals onbekende kelders en kelders die niet toegankelijk zijn of die niet worden gebruikt. Het is ontzettend boeiend om te werken aan het oplossen van de vele mysteries die hier onder de grond zitten. Wij willen bij het in kaart brengen van de wervenstructuur samenwerken met bewoners en eigenaren. Wij houden ons dan ook aanbevolen voor tips om zo samen meer inzicht te krijgen in het kelderbestand. Er wordt nu gewerkt aan de update van de eerste kaart met bekende en nieuw gevonden kelders.’ •

 

werfkelders_rak_10


Geschreven door Ton Verweij.
Uit de Binnenstadskrant nummer 5, 2020.


<< terug naar overzicht