Utrechts straten

Muren Sonnenborgh weer stevig

Van Milt restaurateurs is vorig jaar begonnen met de restauratie van de muren van bastion Sonnenborgh (het verdedigingswerk waar de sterrenwacht bovenop staat). De oostelijke muur ziet er weer stevig uit. Maar de oorspronkelijke muurplanten zijn verdwenen. Eind deze maand gaat de restauratie verder. Wat betekent dat voor de varens en andere planten zoals de gele helmbloem?

Een deel van de muren van het bastion is origineel, uit 1552. De hoge muur langs het pad aan de singel is ruim 150 jaar geleden als schil om de oude gezet. Die is losgekomen. En het voegwerk veroorzaakt problemen.

De opdrachtgever (en eigenaar van het bastion) K.F. Heinfonds heeft vóór de restauratie een floraspecialist de begroeiing op de muren laten inventariseren. Daarvoor zijn kijkgaten gemaakt in de buitenste muren, langs het wandelpad. Ter voorbereiding op de restauratie. Zo kon de aannemer namelijk zien hoe de binnenste muur eraan toe was. Ook kon hij zo de tussenruimte tussen de 16e eeuwse en de 19e eeuwse muur bekijken. Bij het eerste deel bleek namelijk dat het metselwerk er slechter aan toe was dan vermoed.


MuurEe?n muur van het bastion is al gerestaureerd;
daar zitten geen planten meer op © Sjaak Ramakers


Witte flapjes

De kijkgaten zijn na afloop afgedicht met witte stukken stof. Deze dienen om invliegen en nestelen van vogels tegen te gaan. Net als het ‘aanslaan’ van planten. De witte doeken zijn niet zoals wel gedacht wordt – om vleermuizen binnen te houden, vertelt Marlyne Stolker van het K.F. Heinfonds. ‘In het bastion zitten geen vleermuizen. Er woont slecht één mannetje bovenop.’ Uit het onderzoek van floraspecialist Wim Vuik bleek dat zich hier geen planten bevonden die op de lijst van de Wet Natuurbescherming voorkomen. Er groeien slechts enkele soorten, zoals gele helmbloem, die op de Utrechtse soortenlijst voorkomen. Die Utrechtse lijst noemt planten waarvoor de gemeente zich wil inspannen om die te beschermen. Dat was een reactie op het schrappen van een aantal beschermde soorten in de Wet Natuurbescherming uit 2017. De wet verplicht dus niet om iets van de vegetatie op de bastionmuren te bewaren.


Stootvoegen

De onderzoekers van de muren hebben wel geadviseerd om de vegetatie te behouden op de punt tussen de oostelijke en zuidelijke bastionmuur. Ook raadden ze aan en een vlak op de zuidelijke muur te proberen te behouden. Dit zijn locaties met de grootste soortenrijkdom en het voegwerk is er niet al te slecht. Deze aanbeveling staat in de opdracht aan de aannemer. Stolker: ‘We hebben de aannemer gevraagd om een aantal verticale voegen – de zogeheten stootvoegen open te laten om het voor planten makkelijker te maken zich daar te vestigen.’Zo kunnen deze planten namelijk van daaruit na de restauratie weer uitbreiden (koloniseren) naar de bastionmuren. Omdat te vergemakkelijken voegt de restaurateur met kalkrijke mortel en maakt hij ook de voegen diepliggend. De praktijk leert echter dat het jaren kan duren voordat zich weer planten vestigen in vers gevoegde muren. Tot die tijd blijven de muren kaal. •


Geschreven door Ben Nijssen.

Uit de Binnenstadskrant nr. 2, 2020.


<< terug naar overzicht