Utrechts straten

Hebreeuws leren op de Nieuwegracht

De gevels op de Nieuwegracht verbergen vele geheimen, zo ook de gevel van Nieuwegracht 92. Waar nu het Leger des Heils is gehuisvest was vroeger, zoals in het gevelopschrift is te lezen, het Centraal Israëlitisch Weeshuis. Een plaquette herinnert ons aan het afschuwelijke lot van de toenmalige bewoners in de oorlog: ‘Joodse weeskinderen vonden hier een veilig thuis. In 1942 werden zij, hun begeleiders en hun directeur van hier weggevoerd. Zij keerden nimmer weer.’


Na de oorlog gebruikte onder andere het Wilhelmina Kinderziekenhuis jarenlang het pand. Toen het zich in 1999 opmaakte voor de verhuizing naar de Uithof, kwam bij inspectie een deur van een vergeten zolder tevoorschijn. Daar bevonden zich nog de overblijfselen van een kleine synagoge, inclusief een gewelf en een met davidsterren beschilderd houten plafond. De synagoge maakte zeker tachtig jaar deel uit van het voormalig Joods weeshuis.


Kai Bolwijn wijst naar de kroonluchter © Ton Verweij

 

Het pand kwam door deze ontdekking op de Gemeentelijke Monumentenlijst en in 2001 kon de Stichting Merkaz (= centrum) het achterste deel verwerven. Na een grondige verbouwing is het getransformeerd in een modern cultureel centrum met een gerestaureerde synagoge op de zolder. Een opvallend ornament is de grote kroonluchter onder het mooie plafond. Ook de mooie glas-in-loodramen zijn het vermelden waard. Bij de ‘liberalen’ zitten, in tegenstelling tot bij de ‘orthodoxen’, mannen en vrouwen niet gescheiden. In de synagoge (of sjoel) dragen de mannen een keppeltje (of kipa). Tevens dragen de volwassenen (ook de vrouwen, als zij dat willen) een vierkant gebedskleed met franje (talliet) over de schouders.

 

Sterke band
Kai Bolwijn (24) is lid van de Liberaal Joodse Gemeente (LJG). Hij behoort tot de jonge garde en wil graag vertellen wat de LJG voor hem betekent. Hij is van Joodse afkomst en heeft goede herinneringen aan de tijd toen hij als kind de lessen volgde bij de LJG. Hoewel hij niet gelovig is, boeien de culturele aspecten van het Jodendom hem bijzonder en heeft hij een sterke band met de LJG en bijbehorende levensopvatting.

 

Het Joods zijn is echter slechts een deel van zijn leven. Hij geeft daaraan op zijn eigen wijze vorm, wat betekent dat hij zich niet per se aan alle regels en voorschriften houdt. Hij plaatst het geloof meer in deze tijd. Zo is de sjabbat voor hem niet heilig en houdt hij er zich over het algemeen niet aan (‘er moet ook gewerkt worden…’).

 

Van rechts naar links
In de liberale gemeente is ieder zelf verantwoordelijk om op basis van zijn eigen gevoel en kennis van de traditie te handelen. De diensten – een keer in de twee weken op vrijdagavond en zaterdagochtend – probeert hij wel regelmatig te bezoeken en dat kan hij dan mooi combineren met zijn vrijwilligerswerk. Kai zet zich namelijk op diverse fronten actief in voor de LJG. Zo geeft hij om de week les aan joodse kinderen van vier tot dertien jaar. Dat gaat dan bijvoorbeeld over de feestdagen, rituelen en teksten uit het gebedenboek, sidoer. Ook wordt dan begonnen met Hebreeuws. Kai: ‘Maar dan moeten de kinderen wel het Nederlands al onder de knie hebben. Dus eerst kunnen lezen en schrijven van links naar rechts, voordat je begint met Hebreeuws van rechts naar links.’

 

Geen vaste rabbijn
Het is niet de bedoeling om de kinderen een geloof op te dringen, maar meer om ze kennis te laten maken met het culturele aspect van het Jodendom. Kai: ‘Ik nodig geïnteresseerde Joodse ouders in Utrecht van harte uit om met hun kinderen eens te komen kijken bij onze Joodse lessen. We hebben op dit moment zo’n 85 leden, allen afkomstig uit de regio. Helaas hebben we geen vaste rabbijn. Vooralsnog moeten we het doen met gast-rabbijnen, maar we zijn naarstig op zoek. Natuurlijk kan die rabbijn ook een vrouw zijn. Wel hebben we een vaste voorzanger; een echte Utrechter die er niet voor schroomt om te improviseren op de melodie van het lied van Rijk de Gooyer/Herman Berkien ‘Als ik boven op de Dom sta’, erg gaaf.’

 

Merkaz organiseert allerlei culturele activiteiten die betrekking hebben op het Jodendom, zoals lezingen, concerten etcetera. In het kader van het project ‘Leer je buren kennen’ zijn er informatiebijeenkomsten voor groepjes leerlingen van met name mbo-scholen. Ook is er een keer per jaar een ‘open dienst’ in de synagoge waarbij, na aanmelding, kennis kan worden gemaakt met de rituelen en gebeden. Op de website is het programma te vinden. •

 

Uit de Binnenstadskrant nummer 3, 2017.
Geschreven door Ton Verweij.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


<< terug naar overzicht