Hittestress: koester boom, plant en insect

‘t Gaat sneller dan je denkt. Over 20 jaar zal een groot aantal soorten planten en dieren in de stad verdwenen zijn. De grootste boosdoener is de opwarming. In steden zorgt de klimaatverandering voor meer opwarming dan op het platteland. In de stad kan de temperatuur wel 6 graden hoger zijn dan daarbuiten, vooral ’s nachts.

 

Klimaatverandering veroorzaakt ook droge en natte periodes en hevige stormen en buien. Hoe kan de stad het beste aan deze veranderingen aangepast worden? Dit is een van de opgaven voor de Omgevingsvisie 2040, waarin komt te staan hoe Utrecht omgaat met onder andere wonen, werken en welzijn. In de Binnenstad is de zogenoemde hittestress het grootst. Groen en vooral bomen zijn belangrijke middelen om warmte te bestrijden. Hitte-eilanden vind je daarom op stenige plekken. Bomen zorgen niet alleen voor schaduw, ze houden ook water vast. Verdamping via bladeren zorgt voor verkoeling. Grote bomen doen dat beter dan kleine. De gemeente moet dan ook zuinig op ze zijn en kapvergunningen om andere redenen dan ziekte zo veel mogelijk afwijzen. Voordat een klein boompje effectief wordt zijn we 20 jaar of meer verder. Bomen bijplanten is in de Binnenstad moeilijk door alle kabels en leidingen in de grond. Daarom is het belangrijk de plaatsen te benutten waar dit wel kan en vernieuwen van kabels zó te doen dat er ruimte voor bomen overblijft. Economische redenen (zoals bijvoorbeeld ruimte voor evenementen of terrassen) en argumenten over overlast worden nog steeds veel aangevoerd om geen bomen te plaatsen.

 

Kruiden
Gevelbegroeiing kan opwarming (van gevels) verminderen. Nu wordt dit nog te weinig bewust toegepast. Monumentale gevels hoeven daarvoor heus niet allemaal achter groen te verdwijnen. Platte daken, die in de Binnenstad in de minderheid zijn, kunnen met een groene dakbedekking tegen verhitting beschermd worden. In de Omgevingsvisie moet duidelijk onderscheid in typen groen gemaakt worden en de omvang en functie daarvan beschreven worden. Kruidige vegetatie biedt het beste leefklimaat voor insecten en dieren. Bovendien is dit soort vegetatie het best bestand tegen warmte en droogte. Een rijke variatie aan planten biedt ook de grootste diversiteit aan fauna en geeft de grootste bescherming tegen ziekten onder meer doordat de planten elkaar tegen hitte en uitdroging beschermen. Zeker in de Binnenstad is er ook veel (en steeds meer) behoefte aan gazons om in te spelen en te ontmoeten. Gevarieerde vegetatie met veel bloemen geeft onbewust een beter gevoel en nodigt uit tot een (lunch)wandeling. Door gazons minder vaak te maaien kan een voller gazon (minder verdamping) met lage bloeiers als rode klaver en madelief zich ontwikkelen.


De behoefte aan grasveld en park als plek om anderen te ontmoeten groeit © Luuk HuiskesDe behoefte aan grasveld en park als plek om anderen te ontmoeten groeit © Luuk Huiskes

Fijn gruis
Verdroging van de grond kan beperkt worden door bestrating zo klein mogelijk te houden en waar mogelijk bestrating te gebruiken die veel water doorlaat of halfverharding (fijn gruis) toe te passen, zoals je dat in zuidelijke landen ziet. Het is raadzaam regenwater via plantvakken af te voeren of zoveel mogelijk proberen op te slaan voor droge tijden. Wateropslag ondergronds bij bomen bespaart water geven.

 

Om wateroverlast bij hoosbuien te voorkomen dient regenwater afgekoppeld te worden van het vuilwaterrioolstelsel. Dit kan door een apart regenriool aan te leggen of regenwater direct naar oppervlaktewater te leiden. De grachten en singels in de Binnenstad kunnen hiervoor uitstekend benut worden. De waterkwaliteit kan verbeterd worden door het ecosysteem van het water te helpen herstellen. De kwaliteit van het water kan verbeterd worden door meer zuurstof in het water te brengen en de hoeveelheid voedingstoffen (mest/afvalstoffen) te verminderen. Dit kan onder andere door stroomopwaarts in de Kromme Rijn en in de singels oeverplanten en onderwaterplanten en substraten aan te brengen waar (kleine) waterdieren tussen leven en waarop mosselen zich kunnen vestigen. In de omgevingsvisie staan regels voor de openbare ruimte, maar voor aanpassing aan klimaatverandering is de gezamenlijke inzet van gemeente, bewoners en ondernemers een vereiste. Particuliere tuinen, daken, gevels en regenafvoeren dienen ook optimaal benut te worden. •

Uit de Binnenstadskrant 4, 2020.
Geschreven door Ben Nijssen.


<< terug naar overzicht