Bier van grachtwater

‘We doen het omdat het kan: bier brouwen met water uit de gracht’, zegt Kees Volkers, historisch geograaf, freelance journalist, schrijver van reis- en wandelgidsen en bierbrouwer. Hij is er inmiddels mee bezig, samen met zijn maten Jos Eberson en Jan Ausems. Er is al een proefbrouwsel gemaakt, dat na zes weken gisten en rijpen uitstekend smaakte. De drie mannen hebben de kleine brouwerij Hommeles, met bieren met namen als Gluiperd, Bokkepruik, Hopdonder en Dorstvlegel.

Volkers schreef Wandelen over de Bierkaai, een fors boek over de zeker zestig brouwers die vroeger op de werf van de Oudegracht zaten. Allemaal gebruikten ze water uit de gracht. Ze maakten gebruik van hefbomen (putgalgen) om het eruit te scheppen. Ze kieperden het daarna regelrecht de bierketels in. In de negentiende eeuw verdwenen ze stuk voor stuk, met brouwerij De Boog (bij de Zeven Steegjes) als laatste. Het water was te smerig geworden, als gevolg van een nieuw fenomeen: rioleringen. Die kwamen uit in (of boven) de gracht.

 

Voor die tijd was het water relatief schoon. Volkers: ‘Er waren allerlei verordeningen om vervuiling tegen te gaan. Bijvoorbeeld: de boeren mochten er geen kadavers in gooien. Maar er zullen heus wel ratten in gezwommen hebben. In 1865 was er een cholera-epidemie. Het grachtwater bleek toen veel beter dan het water uit putten, dat vervuild was door lekkende secreten.’ De riolering was in de plaats gekomen van die secreten, tonnen die met karren werden opgehaald. Met de inhoud bemestten de boeren hun land.

 


Heerlijk helder Oudegrachtbier © Sjaak Ramakers

Zere knieën
Terecht stond het grachtwater de afgelopen eeuw in een kwade reuk. Maar van geen enkel huis in Utrecht mondt de riolering nog uit in de gracht. Volkers – gebiologeerd als hij is door de Utrechtse ‘biergeschiedenis’ – vroeg zich af of het grachtwater inmiddels schoon genoeg is om te gebruiken voor bier. Laboratoriumonderzoek bevestigde zijn vermoeden: het is prima. ‘Trouwens: voordat het bier wordt, wordt het gekookt. Alle bacteriën zijn er dan uit. Je hoeft er echt niet bang voor te zijn.’ Het onderzoeksresultaat was het sein om met emmers water uit de gracht te halen en in vaten naar de brouwerij in Houten te brengen. Volkers: ‘Het is nogal omslachtig op deze manier; je krijgt er pijn in je knieën van. We blijven het natuurlijk ook niet zo doen, maar als stunt, als grap is het leuk.’

 

Geschreven door Dick Franssen.
Uit de Binnenstadskrant nummer 5, 2017.


<< terug naar overzicht